Co to jest SQL?
Język pracy z danymi.

SQL to skrót od Structured Query Language, czyli strukturalnego języka zapytań. Najczęściej wykorzystujemy go do pracy z relacyjnymi bazami danych: opisujemy, jakie dane chcemy otrzymać lub zmienić, a system zarządzania bazą danych dobiera sposób wykonania operacji.

To język w dużej mierze deklaratywny. Pisząc „pokaż produkty tańsze niż 100 zł”, wskazujesz oczekiwany rezultat. Zwykle nie opisujesz pętli przechodzącej kolejno przez każdy produkt. Nie oznacza to jednak, że każde zapytanie jest równie wydajne — do indeksów i planu wykonania wrócimy później.

Baza danych, SZBD i SQL — trzy różne pojęcia

Jak wygląda relacyjna baza danych?

Dane zapisujemy w tabelach. Kolumna, nazywana też atrybutem lub polem, opisuje jedną cechę, np. nazwę produktu. Wiersz, czyli rekord, reprezentuje konkretny obiekt. Typ kolumny określa, jakie wartości mają być w niej przechowywane — np. liczby całkowite, tekst albo daty.

Klucz główny (PRIMARY KEY) identyfikuje każdy rekord: jest unikalny i nie przyjmuje NULL. Może składać się z jednej lub kilku kolumn. W przykładzie jest nim id. Klucz obcy (FOREIGN KEY) wskazuje powiązany rekord, np. klient_id w zamówieniu odnosi się do klucza klienta. Dzięki temu nie trzeba kopiować jego pełnych danych do każdego zamówienia.

NULL oznacza brak znanej lub właściwej wartości. Nie jest liczbą zero ani pustym tekstem. Inaczej interpretujemy „cena wynosi 0”, a inaczej „ceny jeszcze nie znamy”. Szczegóły porównań z NULL pojawią się w osobnej lekcji.

Pierwsze zapytanie — przeczytaj je jak zdanie

SELECT nazwa, cena
FROM produkty
WHERE cena < 100
ORDER BY cena, nazwa;

„Wybierz nazwę i cenę z tabeli produktów, pozostaw produkty tańsze niż 100 i uporządkuj wynik według ceny, a przy tej samej cenie według nazwy”.

• SELECT wskazuje kolumny wyniku.
• FROM wskazuje źródło danych.
• WHERE filtruje wiersze.
• ORDER BY określa kolejność. Bez niego silnik nie gwarantuje kolejności wyniku.

Dla przedstawionych danych oczekujemy dwóch wierszy: Kabel — 25,00, następnie Mysz — 60,00. To objaśnienie wyniku przykładu, a nie zrzut z wykonania w konkretnym serwerze. Polecenie SELECT odczytuje dane; nie zmienia cen ani nie usuwa produktów.

Do czego służą poszczególne grupy poleceń?

Te skróty porządkują naukę, ale nie tworzą jednej obowiązkowej klasyfikacji. Niektóre dokumentacje zaliczają SELECT do DML. Składnia rozpoczęcia transakcji i możliwość cofnięcia DDL zależą od systemu. Nie zakładaj, że każde DROP da się cofnąć.

MySQL, MariaDB, SQL Server, Oracle i Access

Standard SQL jest wspólną podstawą, lecz producenci rozwijają własne odmiany, czyli dialekty. Dlatego w kursie będziemy porównywać tę samą intencję zapytania, zamiast mechanicznie zamieniać pojedyncze słowa.

Serwerowa czy plikowa? Lokalna czy zdalna?

To dwa różne podziały. W modelu serwerowym osobny proces SZBD obsługuje połączenia i współbieżne żądania klientów. Ten serwer może działać na Twoim laptopie albo na komputerze w sieci. Lokalny MySQL nadal jest serwerem.

W bazie plikowej silnik może pracować wewnątrz aplikacji korzystającej z pliku. Przykładami są SQLite oraz plikowa baza Access. Access może udostępniać plik wielu użytkownikom, ale współdzielenie pliku nie zmienia ACE w taki sam serwer jak SQL Server. Dobór rozwiązania zależy m.in. od liczby użytkowników, współbieżności, administracji i sposobu wdrożenia.

Czego trzeba się nauczyć do części bazodanowej INF.03?

Samo SELECT nie wystarcza. Zakres obejmuje projektowanie i normalizację modelu, relacje i integralność, tworzenie oraz zmianę struktur, odczyt i modyfikację danych, funkcje, złączenia i podzapytania, a także administrację SZBD, użytkowników, uprawnienia, import, eksport, kopie i ich odtwarzanie. Potrzebne są również formularze, raporty oraz współpraca aplikacji z bazą.

SQL nie stanowi całej kwalifikacji INF.03. Trzeba przygotować się także do tworzenia i administrowania stronami oraz aplikacjami internetowymi, m.in. HTML, CSS, JavaScript i PHP. Porównania T-SQL, Oracle i Access pomagają zrozumieć różnice; nie oznaczają, że wszystkie ich rozszerzenia są osobnym wymaganiem egzaminacyjnym.

Sprawdź rozumienie

1. Czym różnią się SQL i MySQL?
2. Czy baza na Twoim komputerze może być bazą serwerową?
3. Czy SELECT zmienia dane w tabeli?
4. Dlaczego identyfikator klienta jest zwykle lepszym kluczem niż samo imię?
5. Czy NULL, pusty tekst i zero oznaczają to samo?